Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen

De Heerlijkheid van Alfen: het Hof van Alfen

Het project ‘De Heerlijkheid van Alfen’ maakt de geschiedenis van Alphen aan den Rijn weer zichtbaar en beleefbaar. Deze week nemen we een kijkje aan de Hoflaan, waar eeuwenlang het Hof van Alfen heeft gestaan. De Alphense kunstenaar Marc van der Aa heeft zich verdiept in de geschiedenis van het Hof en werkt aan een prachtige maquette van het huis en de tuinen.

Ooit had Alphen een eigen kasteel: het Hof van Alfen. Het wordt voor het eerst genoemd in een geschrift uit de dertiende eeuw. Het lag aan de zuidelijke oever van de Molenvliet, waar deze in de Rijn uitmondde. Een strategische plek, want al het verkeer tussen Leiden en Utrecht kwam hier langs over de Rijn en over de Hoge Rijndijk. In 1507 werd Jacob Coppier van Kalslagen eigenaar van het Hof en ambachtsheer van Alfen. Naar hem en zijn opvolgers werd het Hof sindsdien ook wel ‘Huis Kalslagen’ (of Calslagen) genoemd.

Heldin van het Hof

De dochter van Jacob, Margaretha Coppier van Kalslagen (1516-1597), speelde een belangrijke rol in de strijd tegen de Spaanse overheersing tijdens de Tachtigjarige Oorlog. In 1574 woonde zij met haar man in Antwerpen. Zij waren betrokken bij het plan van Willem van Oranje om de stad van binnenuit te veroveren. Daarvoor waren er duizenden soldaten de stad in gesmokkeld. De Spaanse landvoogd Requesens kreeg lucht van het plan, sloot de poorten van Antwerpen, en gaf bevel tot huiszoekingen en weinig zachtzinnige ondervragingen. In Margaretha’s huis zaten de drie leiders van het complot verstopt. Mede dankzij haar koelbloedige optreden werden zij niet gevonden en stierven er uiteindelijk maar drie personen (waaronder Margaretha’s broer Andries), terwijl duizenden afwisten van het complot.  

Margaretha_van_Kalslagen_penning Rotterdam Museum PD.jpg

Margaretha van Kalslagen, penning uit 1574-1650. Bron: Museum Rotterdam PD.

Van Hof tot buitenplaats

Helaas zijn er geen tekeningen van het Hof uit deze vroege eeuwen bewaard gebleven. Aan bouwkundige details op latere tekeningen is te zien dat het in de vijftiende eeuw een zaalvormige, adellijke omgrachte woning is geweest. In 1623 is het Hof door een zekere Tomazius in Hollandse renaissancestijl verbouwd tot de eerste buitenplaats van Alphen. Behalve het landhuis hoorden er ook dienstwoningen, schuren, hooibergen, tuinen, boomgaarden en buitendijks land bij het buiten.

IMG_5486.jpeg

Maquette van het Hof van Alfen, gemaakt door Marc van der Aa.

Van buitenplaats tot verzorgingshuis

Rond 1800 is het Hof van Alfen door de toenmalige eigenaar Willem Rijnsburger gesloopt. Alleen het tuinmanshuis en de portierswoning hebben er nog jarenlang gestaan. In 1824 verrees op het terrein van het voormalige Hof de eerste rooms-katholieke kerk van Alphen sinds de reformatie. Toen in 1886 de Bonifaciuskerk in gebruik werd genomen, werd de oude kerk verbouwd en uitgebreid tot bejaardenhuis, Pension Sint Joseph.

De tuin van wooncentrum Sint Joseph Links Historische Vereniging Alphen aan den Rijn rechts Gemeentearchief Stichting Oud Alphen.png

De tuin van wooncentrum Sint Joseph.
Bron: links Historische Vereniging Alphen aan den Rijn; rechts: Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen.

Hendrikstraat41955 met verzorgingshuis Sint Jozef.jpg

Rechts de rooms-katholieke kerk van 1824. Na verbouwing en uitbreiding tot bejaardenhuis is de toren van de kerk midden op het pand geplaatst. Foto: Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen.

De vijver in de tuin van het wooncentrum, de straatnamen Hoflaan en Hofzicht (aan de overkant van de Rijn) en de naam van wooncentrum Hof van Alfen, zijn nu nog het enige dat herinnert aan het voormalige kasteel en buitenplaats.

Het project ‘De Heerlijkheid van Alfen’ ontstaat in samenwerking met Eva IJsveld, PRAE archeologie & educatie, de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn, Stichting Het Cultuurpalet en Cultuurcentrum Parkvilla en wordt financieel mogelijk gemaakt door bijdragen van de Provincie Zuid-Holland subsidieregeling publieksbereik archeologie en de gemeente Alphen aan den Rijn.

Dit is deel 5 in de artikelreeks 'De Heerlijkheid van Alfen'. Lees hier alle artikelen.


Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in
Adverteer op Alphens.nl
Adverteer op Alphens.nl

Meer nieuws

Wonen en bouwen vandaag 09:18

Vernieuwing van Europapark: kom naar de inloopavond en bekijk het nieuwe ontwerp

Op 17 april krijgt Europapark in de Alphense wijk Kerk en Zanen een nieuw gezicht met de introductie van verbeterde sport- en speelvoorzieningen. Tijdens een inloopavond krijgt je de kans om het ontwerp voor onder andere de skatebaan, pumptrackbaan en andere speelvoorzieningen te bekijken.

Advertorial Milieu en duurzaamheid gisteren 16:59

Ondernemers, doe mee aan onderzoek naar duurzaam ondernemen!

Verschillende partijen, waaronder EDBA, VOA, Greenport Boskoop, mboRijnland, Omgevingsdienst Midden Holland (ODMH) en de Gemeente Alphen aan den Rijn, hebben de handen ineengeslagen voor een gezamenlijk onderzoek onder ondernemers in onze gemeente. Dit onderzoek heeft tot doel de uitdagingen en behoeften van ondernemers op het gebied van duurzaam en circulair ondernemen in kaart te brengen.

Politiek gisteren 14:46

Alphense politiek tevreden over nieuw dierenbeleid

De aanvulling op het Alphense dierenbeleid is een voorbeeld voor andere gemeenten. Dat vindt wethouder Gert-Jan Schotanus over de uitwerking van een initiatiefvoorstel over dierenwelzijn van de Alphense gemeenteraad. De Alphense politiek is het hiermee eens en zal de Aanvulling Kader Dierenwelzijn in haar komende gemeenteraadsvergadering goedkeuren.

Politiek gisteren 12:04

Regels Jeugdzorg, Wmo en Participatie worden aangepast

Door verschillende oorzaken moeten de Verordening Sociaal Domein en de bijbehorende Nadere Regels worden aangepast. Het gaat daarbij vooral om wijzigingen door wettelijke regels. Ook zijn er aanpassingen nodig omdat de wet Breed Offensief inmiddels is ingegaan.

Werken gisteren 09:48

Vacatureoverzicht week 15: nieuwste vacatures

Op zoek naar een nieuwe uitdaging? Hier kan Alphens.nl jou bij helpen! Op onze vacaturepagina vind je vacatures in allerlei branches. Een overzicht van het aanbod dat er de afgelopen week bij is gekomen, check je hier.

Blog Opinie 12 apr. 2024 19:59

MINERVA Bloedbad

Gemeente Alphen aan den Rijn gaat 25 miljoen euro bezuinigen. En dat niet een keer, maar vanaf nu elk jaar. Dat is nogal wat. Het betekent dat er veel gaat sneuvelen van wat wij nu normaal vinden. Of, het betekent dat de gemeentelijke belastingen aanzienlijk zullen stijgen.