Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen

De Heerlijkheid van Alfen: het Hof van Alfen

Het project ‘De Heerlijkheid van Alfen’ maakt de geschiedenis van Alphen aan den Rijn weer zichtbaar en beleefbaar. Deze week nemen we een kijkje aan de Hoflaan, waar eeuwenlang het Hof van Alfen heeft gestaan. De Alphense kunstenaar Marc van der Aa heeft zich verdiept in de geschiedenis van het Hof en werkt aan een prachtige maquette van het huis en de tuinen.

Ooit had Alphen een eigen kasteel: het Hof van Alfen. Het wordt voor het eerst genoemd in een geschrift uit de dertiende eeuw. Het lag aan de zuidelijke oever van de Molenvliet, waar deze in de Rijn uitmondde. Een strategische plek, want al het verkeer tussen Leiden en Utrecht kwam hier langs over de Rijn en over de Hoge Rijndijk. In 1507 werd Jacob Coppier van Kalslagen eigenaar van het Hof en ambachtsheer van Alfen. Naar hem en zijn opvolgers werd het Hof sindsdien ook wel ‘Huis Kalslagen’ (of Calslagen) genoemd.

Heldin van het Hof

De dochter van Jacob, Margaretha Coppier van Kalslagen (1516-1597), speelde een belangrijke rol in de strijd tegen de Spaanse overheersing tijdens de Tachtigjarige Oorlog. In 1574 woonde zij met haar man in Antwerpen. Zij waren betrokken bij het plan van Willem van Oranje om de stad van binnenuit te veroveren. Daarvoor waren er duizenden soldaten de stad in gesmokkeld. De Spaanse landvoogd Requesens kreeg lucht van het plan, sloot de poorten van Antwerpen, en gaf bevel tot huiszoekingen en weinig zachtzinnige ondervragingen. In Margaretha’s huis zaten de drie leiders van het complot verstopt. Mede dankzij haar koelbloedige optreden werden zij niet gevonden en stierven er uiteindelijk maar drie personen (waaronder Margaretha’s broer Andries), terwijl duizenden afwisten van het complot.  

Margaretha_van_Kalslagen_penning Rotterdam Museum PD.jpg

Margaretha van Kalslagen, penning uit 1574-1650. Bron: Museum Rotterdam PD.

Van Hof tot buitenplaats

Helaas zijn er geen tekeningen van het Hof uit deze vroege eeuwen bewaard gebleven. Aan bouwkundige details op latere tekeningen is te zien dat het in de vijftiende eeuw een zaalvormige, adellijke omgrachte woning is geweest. In 1623 is het Hof door een zekere Tomazius in Hollandse renaissancestijl verbouwd tot de eerste buitenplaats van Alphen. Behalve het landhuis hoorden er ook dienstwoningen, schuren, hooibergen, tuinen, boomgaarden en buitendijks land bij het buiten.

IMG_5486.jpeg

Maquette van het Hof van Alfen, gemaakt door Marc van der Aa.

Van buitenplaats tot verzorgingshuis

Rond 1800 is het Hof van Alfen door de toenmalige eigenaar Willem Rijnsburger gesloopt. Alleen het tuinmanshuis en de portierswoning hebben er nog jarenlang gestaan. In 1824 verrees op het terrein van het voormalige Hof de eerste rooms-katholieke kerk van Alphen sinds de reformatie. Toen in 1886 de Bonifaciuskerk in gebruik werd genomen, werd de oude kerk verbouwd en uitgebreid tot bejaardenhuis, Pension Sint Joseph.

De tuin van wooncentrum Sint Joseph Links Historische Vereniging Alphen aan den Rijn rechts Gemeentearchief Stichting Oud Alphen.png

De tuin van wooncentrum Sint Joseph.
Bron: links Historische Vereniging Alphen aan den Rijn; rechts: Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen.

Hendrikstraat41955 met verzorgingshuis Sint Jozef.jpg

Rechts de rooms-katholieke kerk van 1824. Na verbouwing en uitbreiding tot bejaardenhuis is de toren van de kerk midden op het pand geplaatst. Foto: Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen.

De vijver in de tuin van het wooncentrum, de straatnamen Hoflaan en Hofzicht (aan de overkant van de Rijn) en de naam van wooncentrum Hof van Alfen, zijn nu nog het enige dat herinnert aan het voormalige kasteel en buitenplaats.

Het project ‘De Heerlijkheid van Alfen’ ontstaat in samenwerking met Eva IJsveld, PRAE archeologie & educatie, de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn, Stichting Het Cultuurpalet en Cultuurcentrum Parkvilla en wordt financieel mogelijk gemaakt door bijdragen van de Provincie Zuid-Holland subsidieregeling publieksbereik archeologie en de gemeente Alphen aan den Rijn.

Dit is deel 5 in de artikelreeks 'De Heerlijkheid van Alfen'. Lees hier alle artikelen.


Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in

Meer nieuws

Stadshart vandaag 13:07

Feestverlichting weer zichtbaar in het Alphense centrum

Nu de klok weer een uurtje terug is gezet en het steeds langer donker is buiten, is het hoog tijd om de winkelstraten wat op te leuken met gezellige feestverlichting. Het stadshart is inmiddels ook weer voorzien!

Winactie Horeca vandaag 12:14

Win een stamppot naar keuze van Ouderwets Sam Sam

Buiten wordt het steeds kouder en nu de wintertijd in is gegaan is het ook nog eens vroeg donker. Alle reden om te genieten van een heerlijke Hollandse stamppot. Wij mogen namens Ouderwets Sam Sam een verse stamppot voor twee personen weggeven, uiteraard met een heerlijk nagerecht.

Advertorial Horeca vandaag 11:23

Nu ook McDelivery in Alphen aan den Rijn Centrum

Even geen tijd of zin om te koken na een drukke dag of heb je iets te vieren? Dan kun je nu ook in Alphen je favoriete McDonald’s burgers makkelijk thuis laten bezorgen. Via McDelivery bezorgt McDonald’s vanaf vandaag ook in Alphen Centrum de McDonald’s favorieten thuis. Via McDelivery kunnen Alphenaren de iconische Big Mac, klassieke Franse Frietjes of een lekker menu van McDonald’s makkelijk bestellen om er thuis van te genieten.

Advertorial Cultuur vandaag 10:50

Ensemble Conforto beleeft vrijdag eerste publieke uitvoering

In deze tijd een nieuw ensemble oprichten, het is misschien een beetje vreemd, maar het getuigt van moed en betrokkenheid bij de tijd waarin we leven. Toch gaat het Conforto Ensemble vrijdag 30 oktober in première. ‘’Want deze virale tijden vragen om vitale muziek!’’

Coronavirus in Alphen vandaag 10:05

Wachttijden voor coronatest nemen af bij GGD Hollands Midden

Wekenlang was het topdrukte in de corona teststraten. Er gingen dagen overheen voordat je getest kon worden en de uitslag had. Maar die periode is volgens GGD Hollands Midden nu zo goed als voorbij. De testcapaciteit is namelijk vergroot.