E. Döpler, Wikimedia Commons PD-Old

De Heerlijkheid van Alfen: na de Romeinen

Zoals veel Alphenaren wel weten bouwden de Romeinen zo’n 2000 jaar geleden een fort op de plek waar nu het Rijnplein ligt. Maar wat gebeurde er na de Romeinen? Het project ‘De Heerlijkheid van Alfen’ maakt de geschiedenis van Alphen aan den Rijn weer zichtbaar en beleefbaar. 

Rond 270 na Christus verlieten de Romeinen de forten langs de Rijn. Aan het begin van de 5e eeuw werden de laatste troepen uit onze streken teruggetrokken en in 476 na Christus viel het doek definitief voor het West-Romeinse Rijk. De geschiedenis van Alphen in de eeuwen die daarop volgen is nogal onzichtbaar, ook voor archeologen en historici.

Toch kan Alphen niet geheel verlaten zijn. In de 9e-10e eeuwse goederenlijst van de Utrechtse Sint Maartenskerk wordt de naam ‘Alfna’ genoemd. Dat is een Germaanse naam. Die kan alleen overgeleverd zijn als er nog mensen waren om hem door te vertellen, maar van die mensen zien we niet veel, behalve wat potscherven uit de 6e eeuw die tijdens de opgraving van het Romeinse fort zijn gevonden. Puinlagen uit de 8e-10e eeuw wijzen erop dat de Alphenaren toen de ruïne van het Romeinse fort hebben afgebroken. Want ja, gratis bouwmateriaal!

Het is de tijd van de Merovingers en Karolingers, van de eerste Christelijke missionarissen in onze streken en van de Vikingen die huishielden langs de Rijn. Volgens de overlevering heeft de beroemde missionaris Bonifatius zelfs in Alphen gepreekt! Of dat waar is, weten we niet. Wat we wel weten is dat er op de plaats van het badhuis van het Romeinse fort een kerkje werd gebouwd, gewijd aan Bonifatius. In de 13e eeuw benoemt de Graaf van Holland er een pastoor en in de 15e eeuw komt er een stenen kerk. Nog steeds staat hier een kerk: de Adventskerk.

RP-P-1914-5006 Nieuwe Kerk hoge resolutie.jpg

Gezicht op de Nieuwe Kerk te Alphen aan den Rijn, François van Bleyswijck, ca. 1714 - ca. 1728. Afbeelding: Rijksmuseum publiek domein.

De Adventskerk

Gebouwd in de middeleeuwen als rooms-katholieke Bonifatiuskerk werd de kerk tijdens de reformatie, rond 1582, protestants. In 1619 woedde er een hevige brand in de Alphense dorpskern en brandde de kerk af. In 1624 werd zij als de Nieuwe Kerk herbouwd. In 1916 ging het weer mis en brandde de dorpskerk nogmaals af. Alleen de grafkapel van de familie De Smeth overleefde de ramp. De kerk werd herbouwd en in 1922 ingewijd. In 1964 kreeg zij de naam ‘Adventskerk’. De grafkapel staat nog steeds achter de kerk en is nu in gebruik als stiltecentrum.

adventskerkbouw.jpg
De Adventskerk in aanbouw. Foto: Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen.

De Bonifaciuskerk

En de Bonifaciuskerk? Na de reformatie hadden de katholieken heel lang geen kerk, zij moesten het doen met schuilkerken. Pas in de tijd van Napoleon mochten ze weer eigen kerken hebben. De eerste katholieke kerk in Alphen werd in 1824 aan de Prins Hendrikstraat gebouwd, op de plaats waar ooit het kasteel en buitenplaats Het Hof van Alphen heeft gelegen, en waar nu het wooncentrum met dezelfde naam staat. In de tuin van het complex staat nog het bovenste deel van de torenspits van de oude kerk.

De huidige Bonifaciuskerk is in 1886 door bisschop Bottemanne ingewijd.

Hendrikstraat met oude Katholieke kerk.jpg

De Prins Hendrikstraat met de oude katholieke kerk. Foto: Gemeentearchief/Stichting Oud Alphen.

Het project ‘De Heerlijkheid van Alfen’ ontstaat in samenwerking met Eva IJsveld, PRAE archeologie & educatie, de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn, Stichting Het Cultuurpalet en Cultuurcentrum Parkvilla en wordt financieel mogelijk gemaakt door bijdragen van de Provincie Zuid-Holland subsidieregeling publieksbereik archeologie en de gemeente Alphen aan den Rijn.

Dit is deel 2 in de artikelreeks 'De Heerlijkheid van Alfen'. Lees hier alle artikelen. Meer weten over de geschiedenis van de Romeinen? Lees hier alle artikelen van Eveline Verhoeven.


Zelf een leuk nieuwsbericht? Whatsapp ons!
Zelf een leuk nieuwsbericht? Whatsapp ons!
Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in

Meer nieuws

Muziek gisteren 15:07

Talent van de maand: Roberto van Raamsdonk

De 22-jarige Roberto van Raamsdonk (Rovara) uit Alphen timmert hard aan de weg. Samen met de winnaar van The X Factor in Australië, Joey Djia brengt hij deze maand een single uit. “Ik ben heel erg trots op het resultaat.”

De Heerlijkheid van Alfen gisteren 13:24

De Heerlijkheid van Alfen: strategisch Alphen

Alphen was in de middeleeuwen en later niet alleen een gezapig dorp van boeren en turfgravers. Vlakbij lag een belangrijk strategisch punt waar hard om werd gevochten: de Goudse sluis. Gastauteur Bertus Brokamp is Alphenaar, militair historisch geograaf, maakt harnassen en doet steekspelen in het openluchtmuseum Archeon. Hij heeft zich verdiept in de militaire kant van de Alphense geschiedenis.

Advertorial Winkels gisteren 11:12

Primera Aarhof start met digitaliseren van oud beeld-, en geluidsmateriaal

Voor veel mensen een bekende vraag: wat doen we met al die oude negatieven? Of: zou het niet zonde zijn als onze trouwfilm verloren zou gaan? Primera Jacobs in Winkelcentrum Aarhof heeft het antwoord. Je kunt sinds kort terecht voor het digitaliseren van kostbare dia's, negatieven, alle gangbare videoformaten zoals VHS, MiniDV, Hi8, Super8, Vinyl, en nog veel meer!

Coronavirus in Alphen gisteren 10:17

Aquasport, peuterzwemmen en recreatief zwemmen hervat

Vanaf maandag 8 juni start De Thermen2 weer met Aquarobics, Seniorfit, Peuterzwemmen en Recreatief zwemmen. De Thermen2 mocht de zwembaden in Alphen aan den Rijn drie weken geleden weer openen. De herstart van zwemlessen en banenzwemmen bleek zo soepel te zijn verlopen dat een volgende stap gezet kan worden.

Heel Alphen Beweegt gisteren 09:33

#HeelAlphenBeweegt brengt Alphenaren in beweging

Bewegen is belangrijk. Door te bewegen blijf je gezond en zit je lekkerder in je vel. Bewegen, en daarmee zorgen voor je gezondheid, is essentieel voor jong en oud. Maar bewegen heeft ook een sociale component, want het zorgt voor een gevoel van verbondenheid. Daarom wordt op maandag 8 juni gestart met #HeelAlphenBeweegt.

Blog Opinie 5 jun. 2020 19:59

MINERVA Vakantie

Hoewel de grenzen opengaan en de vliegtuigen worden afgestoft, denk ik toch dat er veel meer mensen dan andere jaren gewoon thuis vakantie gaan vieren. Dat mag geen probleem zijn, want er is een mooie warme zomer voorspeld.