Stel je voor: je zit op een terras op het Rijnplein, het zon schijnt, je drinkt een koffie, en je hebt geen idee dat je precies op de plek zit waar 2.000 jaar geleden een Romeins fort stond. Want daar, op het huidige Rijnplein en het stadshart rondom, lagen ooit de muren van Castellum Albaniana. Een fort dat aan de basis staat van wat later Alphen aan den Rijn zou worden.
Gebouwd op een slimme plek
Rond het jaar 40 na Christus bouwden de Romeinen hier hun fort. Niet zomaar ergens, maar precies op de plek waar de Oude Rijn samenkomt met andere waterwegen: een cruciaal knooppunt voor transport, communicatie en controle. De rivier was destijds de noordgrens van het Romeinse Rijk. Aan de overkant begon de 'barbaarse' wereld waar de Neder-Germanen leefde.
Albaniana, zoals de Romeinen het noemden, betekent 'Witte Water': een verwijzing naar de woeste, brede rivier die hier door het landschap raasde. Die naam klinkt misschien ver weg, maar hij zit verstopt in de naam van je eigen stad. Albaniana werd honderden jaren later Alphen aan den Rijn.
Een fort vol leven
Het castellum was niet zomaar een bunker. Het was een gemeenschap op zichzelf. Binnen de muren, het fort was zo'n 110 meter lang van de Castellumstraat tot het Omloopkanaal, leefden en werkten zo'n 500 soldaten. Ze bewaakten de grens, draaiden wachtdiensten en hielden militaire oefeningen.
Maar buiten de muren was het minstens zo druk. Rondom het fort groeide een nederzetting, de zogenaamde vicus: een kampdorp vol handelaren, ambachtslieden en familieleden van soldaten. Meer over die levendige plek lees je in een volgend artikel.
Wat er over is en hoe je het kunt zien
Tijdens grootschalige opgravingen rond het jaar 2000 werd de precieze ligging van het castellum bevestigd. Archeologen troffen funderingen, delen van de gracht, vloeren en bijzondere objecten aan.
Op het Rijnplein liggen grote tegels in de vorm van Romeinse munten, gebaseerd op echte munten die hier zijn opgegraven. Ze zijn zo groot als stoeptegels, maar dat maakt het speuren er niet minder leuk op. Kan jij ze allemaal vinden?
Op datzelfde Rijnplein, voor de ingang van de H&M, staat ook de bronzen maquette: een schaalmodel dat laat zien hoe het castellum er waarschijnlijk uitzag. Poorten, barakken, een hoofdgebouw, graanopslag, waterputten, eerst gebouwd in hout, later gedeeltelijk in steen. Even stilstaan bij die maquette is een kleine tijdreis. Je kijkt van het stadscentrum van nu recht de wereld van 2.000 jaar geleden in.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
En voor wie meer wil: in Museumpark Archeon zijn echte opgegraven vondsten uit Albaniana te bewonderen, is een schaalmodel van het castellum te zien én is de poorttoren van het fort nagebouwd. Stap er doorheen en je weet hoe het voelde om Albaniana binnen te komen.
Onderdeel van iets groters
Albaniana was geen geïsoleerd fort. Het maakte deel uit van de Neder-Germaanse Limes: een grenszone van ruim 7.000 kilometer, bewaakt door forten, wachttorens en een heel netwerk van wegen en waterwegen. Zo bijzonder is dit stuk geschiedenis, dat het in 2021 werd opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Dit jaar vieren we dat dat vijf jaar geleden is.
Zie het met eigen ogen tijdens Het Romeins Weekend
Op 27 en 28 juni 2026 wordt Alphen aan den Rijn tijdelijk teruggezet naar de Romeinse tijd. Tijdens Het Romeins Weekend kom je alles te weten over Castellum Albaniana, de mensen die er leefden en de sporen die zij nalieten, midden in het hart van de stad. Met demonstraties, ambachten, een rondvaart over de Limes en nog veel meer. Breng de kinderen mee en ontdek samen wat er allemaal onder je voeten schuilgaat.
Meer informatie over Het Romeins Weekend vind je op hierisalphen.nl/romeins-weekend.
Wil je dieper duiken in de Romeinse geschiedenis van Alphen? Op RomeinsAlphen.nl verschijnen wekelijks nieuwe artikelen, allemaal gebaseerd op wetenschappelijke literatuur.