Eveline Verhoeve

ROMEINEN Baksteen

Van de uitvindingen die de Romeinen op hun conto kunnen schrijven, is de baksteen er een. Nadat het Romeinse leger de Lage Landen had verlaten, duurde het tot de twaalfde eeuw voordat er weer baksteen als bouwmateriaal werd gemaakt en gebruikt.

De introductie van baksteen in het Alphense castellum was ergens in de tweede helft van de eerste eeuw. Het eerste fort uit 41 na Chr. was houtbouw, daarna werd ook wel in steen gebouwd. Desondanks was er weinig steenbouw in Albaniana.
Pas na het midden van de tweede eeuw waren er meer en grotere bouwactiviteiten in steen. Voor die bouwactiviteiten werd natuursteen, tufsteen, op grote vrachtschepen aangevoerd uit de Eiffel en er kwam baksteen uit bakkerijen bij de legioensplaats Nijmegen.

Voor het midden van de tweede eeuw werden bakstenen gebruikt die door de plaatselijke  soldaten zelf werden gebakken. Er zijn uit deze periode bakstenen met stempel van het Alphense cohort, VI Breucorum, opgegraven. Deze in Albaniana gestationeerde soldaten hadden, waarschijnlijk buiten de muren van het castellum zelf, een relatief kleine steenbakkerij waar gebakken werd voor eigen gebruik.

Er was wel enige aanvoer van baksteen van elders. Het gaat dan om bakstenen met het stempel van Tegularia Transrhenana. Deze steenbakkerij was aan het einde van de eerste eeuw in bedrijf en moet in de buurt van Xanten of Neuss hebben gelegen. Baksteen van deze grote leverancier is gevonden in het gebied tussen Aken-Keulen en Alphen aan den Rijn.

Daarnaast zijn er uit deze vroege periode ook drie bakstenen gevonden met een kruisvormig symbool. Deze zijn afkomstig van een burger steenbakkerij. Een dergelijk bedrijf was waarschijnlijk verbonden aan een villa van enige omvang. In de omgeving van Alphen aan den Rijn stonden deze grote herenboerderijen niet. Dichter bij de kust in de omgeving van Forum Hadriani, het huidige Voorburg, echter wel.

De bouwactiviteiten zijn niet een-op-een hout of baksteen. Veel gebouwen hebben gevlochten wanden van takken en leem. Zowel de lemen als de bakstenen wanden werden voorzien van een pleisterlaag die vervolgens werd geverfd. Meestal in wit en vaak met een rode 'lambrisering'.

De baksteen is vaak zichtbaar als halfronde boog boven een raam of deur. In dat geval dient de bakstenen boog als overspanning van de opening en vangt deze het gewicht van de muur erboven op.

Deel 53 van een serie artikelen over het Romeinse verleden van Alphen aan den Rijn.


Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in

Meer nieuws

Blog Politiek gisteren 20:01

MINERVA Gratis parkeren

Sinterklaas is vroeg dit jaar. De winkeliers in het Alphense stadshart krijgen een cadeautje: voortaan mogen bezoekers anderhalf uur gratis parkeren 'achter de slagbomen'. Het venijn zit in het woordje 'gratis'. Want, natuurlijk is het om de dooie dood niet gratis.

Verkeer en vervoer gisteren 17:24

Werkzaamheden aan het spoor in Alphen aan den Rijn in volle gang

Een lang weekend rijden er geen treinen van en naar Alphen aan den Rijn. Er worden namelijk werkzaamheden uitgevoerd aan het spoor. Dit om vanaf 13 december elk kwartier een trein te kunnen laten rijden tussen Alphen aan den Rijn en Utrecht Centraal.

Alphens Restaurantweek 2021 gisteren 16:36

Smullen van een heerlijk viergangen diner bij Lekker eten en drinken

Van donderdag 28 oktober t/m zondag 7 november organiseren wij de najaarseditie van de Alphens Restaurantweek. Elf dagen lang serveren restaurants de lekkerste meergangen menu’s. Bij Lekker eten en drinken leggen ze je in de watten met een viergangen diner.

Winactie Overige gisteren 15:57

Winnen: een volledig verzorgd avondje uit van Ladies Time-Out

Tijdens het volledig verzorgde avondje uit van Ladies Time-Out word je helemaal in de watten gelegd. Wij mogen een ticket weggeven! Wie van je vriendinnen, moeder, tante, buurvrouw of sterke powervrouw gun jij een heerlijk verzorgd avondje uit?

Advertorial Muziek gisteren 14:20

Zelfgeschreven popliedjes uitvoeren met een klassiek ensemble? Jazeker!

De Nieuwe Muziekschool Alphen heeft dit seizoen een bijzonder project: leerlingen van verschillende afdelingen van de NMSA schrijven een eigen liedje. Vervolgens wordt bij elk van deze liedjes een arrangement gemaakt met klassieke instrumenten, zoals viool, cello of harp.