Eveline Verhoeve

ROMEINEN Fibula

De fibula is voor de Romeinen wat een veiligheidsspeld is voor moderne mensen. Een beetje kort door de bocht, maar wel duidelijk. Fibula’s zijn er in alle soorten en maten. Van hele zware exemplaren gedragen als mantelspeld, tot kleine fijne spelden om de hals van een blouse te sluiten.

In de Romeinse periode zijn er nog geen ritssluitingen, die worden pas in de negentiende eeuw uitgevonden. Een knoop met knoopsgat is ook nog niet bekend, de houtje-touwtje constructie wordt trouwens wel gebruikt. Klittenband is zo modern, dat is er natuurlijk ook nog niet. En dus gebruiken Romeinen fibula’s om kledingstukken te sluiten.

Het textiel aan het lijf van de gemiddelde legionair bestaat eind eerste eeuw en begin tweede eeuw uit een lendendoek of een onderbroek, een of meer tunica’s, soms een nauwsluitende capri, beenwindsels of sokken en een sjerp om het middel. Al deze kledingstukken zijn genaaid, of gewikkeld. De halsdoek wordt open of gesloten gedragen. Soms is deze gesloten met een kleine eenvoudige fibula.

De mantel is een ander verhaal. Er zijn veel verschillende mantels. Het eenvoudige model is rechthoekig en wordt op de schouder met een grote fibula gesloten. Er zijn echter ook mantels met een ingewikkelder patroon, bijvoorbeeld de paenula die er uit ziet als een moderne regencape met capuchon.

In het Romeinse castellum Albaniana zijn  maar liefst zeventig fibula’s gevonden. Daarvan zijn er 32 helemaal compleet en van 28 ontbreekt alleen de naald. Er zijn 58 vondsten onderzocht en gedetermineerd in tien verschillende typen. De meeste fibula’s zijn Aucissafibula’s, dit zijn er achttien, er zijn dertien ogenfibula’s en negen knikfibula’s. Het zijn allemaal typische vondsten uit militaire opgravingen uit de tweede helft van de eerste en het begin van de tweede eeuw.

Er zijn ook zeven draadfibula’s gevonden, waarvan een bijzonder exemplaar. Deze complete fibula is een Ettlinger 3 met onderdraadse veerconstructie. De bovendraad heeft een relatief hoge gewelfde boog en buigt na de naaldhouder bovenlangs terug.
Behalve het gave exemplaar uit de Alphense opgraving is er maar een ander soortgelijk maar veel kleiner exemplaar in Nijmegen gevonden. De bijzondere La Tène fibula komt uit de eerste helft van de eerste eeuw en is in principe een Gallisch inheems model uit de Late IJzertijd.

Een reconstructie van een soortgelijke maar simpelere en kleinere fibula (foto) is niet heel ingewikkeld om te maken. De basis is metaaldraad. De draad wordt in vorm gebogen en gehamerd om het metaal te harden.

2022 is uitgeroepen tot het Limesjaar: Alphen, wereldstad aan de Limes. Met deze serie artikelen staan we stil bij het Romeinse verleden van Alphen aan den Rijn.


Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in

Meer nieuws

Oud Alphen gisteren 16:54

Oud Alphen: De Raadhuisstraat

De Raadhuisstraat, de straat waar het kantoor van Alphens.nl nu staat, is genoemd naar het oude raadhuis van de voormalige gemeente Aarlanderveen. Na eeuwenlang vergaderd te hebben in herbergen als de Vergulde Wagen kreeg de toenmalige gemeente Aarlanderveen in de 19e eeuw een eigen raadhuis.

Advertorial Theater gisteren 15:41

Ronald Goedemondt komt naar Castellum

Goed nieuws: Ronald Goedemondt speelt momenteel zijn achtste avondvullende cabaretprogramma. Overal is hij tot en met december 2022 uitverkocht. Castellum heeft het echter voor elkaar gekregen dat hij op zondag 19 maart 2023 zijn voorstelling ‘Met knielende knikjes’ speelt voor het Alphense publiek. De kaartverkoop start op 13 december om 13:00 uur.

Politiek plein gisteren 14:29

Inbreng ChristenUnie in debat over begroting

Op 3 november 2022 werd in de gemeenteraad de begroting voor 2023 besproken en het beleid dat hiermee gevoerd zal gaan worden. Dit beleid is samengevat in het uitvoeringsprogramma 'Zichtbaar en dichtbij' van de coalitiepartijen. Aan dit debat leverde de ChristenUnie-fractie een inhoudsvolle bijdrage.

Feestdagen gisteren 13:12

Laat je vuurwerkafval ophalen op 2 januari 2023

Van het aftelen tot 00:00 uur en vuurwerk afsteken naar vuurwerkafval waar je niet zo veel mee kan. Voor het opruimen van dit vuurwerkafval wordt door de gemeente Alphen aan den Rijn een oplossing bedacht.

Limesjaar 2022 gisteren 11:58

ROMEINEN Rantsoenen

Het Romeinse leger zorgt normaal gesproken goed voor haar manschappen. Maar dat is niet altijd even gemakkelijk. De commandant moet voor voldoende rantsoenen zorgen en dat is zelfs in vredestijd een behoorlijke klus.

Advertorial Horeca gisteren 10:37

Dit jaar een unieke kerst bij restaurant Bon Bini

Restaurant Bon Bini in de Hooftstraat in Alphen aan den Rijn komt dit jaar met een uniek concept. Op eerste kerstdag 2022 kun jij bij Bon Bini, in samenwerking met de chef, zelf jouw kerstdiner samenstellen.