Eveline Verhoeve

ROMEINEN Schoenen

Legionairs lopen in de eerste eeuw op soldatenlaarzen, de caligae. Deze worden door het leger betaald en de soldaten krijgen zelfs spijkergeld om de zolen te laten repareren. Dat belet de militairen overigens niet om ook in hun burgerleven op de 'kissies' rond te stampen. Burgerschoenen zijn er ook. Voor mannen, vrouwen en kinderen.

In het Alphense fort Albaniana zijn resten van schoenen uit de tweede helft van de eerste eeuw aangetroffen, waarschijnlijk van na de Bataafse Opstand (69-70). Het gaat om een aantal zolen met spijkers. Vier ervan zijn min of meer compleet, van vijf andere zijn grotere resten opgegraven. De meeste exemplaren hebben een volwassen mannenmaat. Twee ervan echter niet, deze zullen van vrouwen of kinderen zijn geweest.

Typisch Romeins zijn genagelde zolen, bekend van de caligae uit de eerste eeuw. Aan het begin van de tweede eeuw worden de caligae vervangen door dichte laarzen. De spijkerzolen blijven echter tot halverwege de vierde eeuw gewoon in gebruik, ook voor andere typen schoenen en laarzen dan die van de soldaten.

Het gebruik van binnen- en buitenzolen is heel Romeins. Vroege carbatinae, inheemse schoenen gemaakt uit een stuk leer, krijgen zelfs als ‘extra’ een genaaide zool. In een latere periode worden ook de carbatinae ‘geromaniseerd’ en worden ze een stuk eleganter.

Romeinse schoenen lijken op middeleeuwse en op moderne schoenen. Voor wat betreft de techniek van het maken althans. De modellen zijn typisch Romeins.

Kenmerkend Romeins is het gebruik van stiksel als versiering. In tegenstelling tot middeleeuwse exemplaren waarbij de naden worden weggewerkt, zijn naden juist goed zichtbaar bij Romeinse schoenen. Dat gaat zover dat ook de zijkanten van het leer op de bovenzijde van een schoen niet worden weggewerkt maar juist als versiering dienen.

In de noordelijke provincies is de schoenmode behoorlijk goed te volgen. Daarom zijn completere exemplaren geschikt om voor datering te gebruiken. Opvallend is ook, aldus deskundige Carol van Driel-Murray, dat elk model schoen een groot verspreidingsgebied kent.

De Romeinse militaire schoenmakers maken en repareren naast caligae ook burgerschoenen, voor mannen en vrouwen en kinderen. Als zo’n schoenmaker de militaire dienst verlaat, vestigt deze veteraan zich nogal eens in de handelsnederzetting bij het castellum. Dat is een van de redenen dat de Romeinse schoenmakerskunst zich gemakkelijk kan verspreiden en handhaven.

Ondanks de relatief gunstige omstandigheden zijn er in Albaniana weinig leerresten teruggevonden en dus ook weinig resten van schoenen, laat staan een gaaf exemplaar. Enerzijds omdat de afsnijdsels tijdens opgravingen vaak niet worden herkend en anderzijds wordt het leer van schoenen vaak hergebruikt.

Op de foto links tweede-eeuwse vrouwenschoenen (reconstructie Gelderse Roos) en rechts carbatinae met Romeinse buitenzool, deze worden zowel door mannen als door vrouwen gedragen.

Deel 69 van een serie artikelen over het Romeinse verleden van Alphen aan den Rijn.


Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in

Meer nieuws

Blog Politiek gisteren 20:01

MINERVA Gratis parkeren

Sinterklaas is vroeg dit jaar. De winkeliers in het Alphense stadshart krijgen een cadeautje: voortaan mogen bezoekers anderhalf uur gratis parkeren 'achter de slagbomen'. Het venijn zit in het woordje 'gratis'. Want, natuurlijk is het om de dooie dood niet gratis.

Verkeer en vervoer gisteren 17:24

Werkzaamheden aan het spoor in Alphen aan den Rijn in volle gang

Een lang weekend rijden er geen treinen van en naar Alphen aan den Rijn. Er worden namelijk werkzaamheden uitgevoerd aan het spoor. Dit om vanaf 13 december elk kwartier een trein te kunnen laten rijden tussen Alphen aan den Rijn en Utrecht Centraal.

Alphens Restaurantweek 2021 gisteren 16:36

Smullen van een heerlijk viergangen diner bij Lekker eten en drinken

Van donderdag 28 oktober t/m zondag 7 november organiseren wij de najaarseditie van de Alphens Restaurantweek. Elf dagen lang serveren restaurants de lekkerste meergangen menu’s. Bij Lekker eten en drinken leggen ze je in de watten met een viergangen diner.

Winactie Overige gisteren 15:57

Winnen: een volledig verzorgd avondje uit van Ladies Time-Out

Tijdens het volledig verzorgde avondje uit van Ladies Time-Out word je helemaal in de watten gelegd. Wij mogen een ticket weggeven! Wie van je vriendinnen, moeder, tante, buurvrouw of sterke powervrouw gun jij een heerlijk verzorgd avondje uit?

Advertorial Muziek gisteren 14:20

Zelfgeschreven popliedjes uitvoeren met een klassiek ensemble? Jazeker!

De Nieuwe Muziekschool Alphen heeft dit seizoen een bijzonder project: leerlingen van verschillende afdelingen van de NMSA schrijven een eigen liedje. Vervolgens wordt bij elk van deze liedjes een arrangement gemaakt met klassieke instrumenten, zoals viool, cello of harp.