Eveline Verhoeve

Waar de Romeinse Rijn nog steeds dezelfde route volgt

De Rijn ontspringt in Zwitserland en mondt niet ver voorbij Alphen aan den Rijn uit in de Noordzee. De bedding van de rivier verschuift in de loop van de millennia. Maar: bij Alphen-Stad ligt de rivier al sinds de Romeinse tijd op dezelfde plek.

Als het Romeinse leger grote forten gaat bouwen langs de Romeinse Rijngrens, liggen deze allemaal pal aan de rivier met voor de deur een lange kade met een aanlegsteiger die geschikt is voor grote transportschepen. Archeologen die tweeduizend jaar later deze Romeinse castella opgraven, merken echter dat alle castella ver van de rivieroever af liggen.

Alle castella?
Nou nee, er is één castellum dat diep in de grond nog altijd direct aan de rivier ligt. Dat castellum is Albaniana in Alphen-Stad. De ligging van de rivier is in de loop der jaren overal sterk verandert, maar hier stroomt de Oude Rijn nog steeds in dezelfde bedding.

Nedergermaanse Limes

Sinds het bevel van keizer Claudius in het jaar 47 is de Oude Rijn de noordwestelijke grens van het Romeinse Rijk. Het grensgebied wordt pas later bekend als Nedergermaanse Limes.

De grensrivier wordt aan de zuidkant voorzien van grensbewaking in de vorm van fortificaties: een linie met castella, wachtstations en wachttorens. Castellum Albaniana is daar een van. De noordelijke oevers worden gebruikt door het leger en deze mogen niet worden bewoond door de boeren die hier voorheen hun bedrijf, en hun thuis, hadden.

Veertien kilometer grens

Binnen de huidige Alphense gemeentegrenzen ligt veertien kilometer van deze Romeinse grens. Dat is het langste stukje Limes van het hele Nedergermaanse gebied. De veertien kilometer grensrivier is echter onherkenbaar veranderd sinds de Romeinse tijd.

Vroegâh

Het Romeinse fort in Zwammerdam, castellum Nigrum Pullum, ligt allang niet meer langs de Rijn. Het Oog van Koudekerk is een schamel overblijfsel van twee grote elkaar kruisende hoofdstromen van de Rijn. Maar in Alphen-Stad stroomt de rivier nog steeds alsof er geen tweeduizend jaar is verstreken sinds de Romeinen zich hier vestigden.

Natuurlijke rivier

Is er dan niks veranderd?
Jawel, de rivier ziet er heel anders uit dan in de Romeinse tijd. Het water stroomde toen namelijk vrij door de natuurlijke bedding. De Rijn is in de Romeinse tijd een brede watervlakte die meandert door het landschap. Hoog water maakt de rivier meteen nog een stuk breder. En grote verwoestende overstromingen komen zo af en toe voor, inclusief doorbraakgeulen door de oeverwallen.

Kanalisering

In de loop der eeuwen hebben mensen de rivieren bedwongen. Langs de Rijn zijn dijken gebouwd zodat de bewoners droge huizen hebben. De kades zijn sterk en houden de rivier in bedwang, zodat het water netjes door een ‘kanaal’ stroomt. Het water heeft veel minder ruimte dan voorheen, zodat de rivier soms maar een kwart van haar natuurlijke breedte heeft.

Z-bocht

Nog steeds echter, volgt de Oude Rijn tussen de Gouwe en het Oog van Koudekerk haar ooit natuurlijke loop. De grote Z-bocht, bij de Gouwe een afslag naar het noorden en voorbij het centrumgebied terug richting westen, is heel kenmerkend voor het huidige Alphen aan den Rijn op googlemaps. Maar, dat was deze grote opvallende bocht ook al in de Romeinse tijd.

Op de foto: de Oude Rijn naast Theater Castellum op dezelfde plek als de rivier ook in de Romeinse tijd langs het Romeinse castellum stroomt.

Meer over het Romeinse verleden van gemeente Alphen aan den Rijn is te lezen (en te zien) op www.RomeinsAlphen.nl.


Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in
Adverteer op Alphens.nl
Adverteer op Alphens.nl

Meer nieuws

Advertorial Politiek plein gisteren 20:34

Minister Van Gennip en CDA-lijsttrekker Berendsen spreken op avond in Hazerswoude-Dorp

Met de verkiezingen voor het Europees Parlement voor de deur (op 6 juni aanstaande) organiseren de gezamenlijke CDA-afdelingen in het Groene Hart een verkiezingsavond op dinsdag 21 mei met lijsttrekker Tom Berendsen en een aantal kandidaten. Ook minister van Sociale zaken en werkgelegenheid Karien van Gennip zal tijdens de avond spreken, evenals de nieuwe regionale voorzitter van LTO, Kees Captein.

Advertorial Overige gisteren 14:16

De kracht van frequentie bij het SamenhuiS

Kanker kan je leven flink op z’n kop zetten. Het is onzeker wat je te wachten staat, hoe je toekomst eruit ziet. Door de hele rollercoaster kan je jezelf en het vertrouwen in je lichaam behoorlijk kwijt raken. Alles staat op ‘overleven’. Wat helpt jou om je beter te voelen?

Advertorial Evenement gisteren 09:54

Bestel snel je pre-order ticket voor Lekker Hollands feest!

Op zaterdag 22 juni wordt het tijd voor een heerlijk Hollands feestje met topartiesten! Kom gezellig langs en geniet van een dag vol Nederlandse gezelligheid en muziek. Tickets zijn nu beschikbaar, maar wees er snel bij, want de pre-order tickets vliegen de deur uit! Voor de vroege vogels is er een echte Hollandse deal voor slechts €14,95! Sla snel je kaartjes in, want hierna zijn alleen nog de early bird tickets beschikbaar voor €22,50.

Advertorial Winactie Actie 19 mei 2024 16:24

Win een zes weken afvalprogramma ter waarde van €330

Sport-zorg geeft aan twee gelukkige mensen de kans om een zes weken durend afvalprogramma te volgen ter waarde van €330! Lees hieronder wat je moet doen om kans te maken.

Romeinen 19 mei 2024 13:15

De Romeinse limesweg ligt nog altijd onder de grond

Gemeente Alphen aan den Rijn heeft veel Romeinse voorwerpen opgegraven. Er is echter geen enkele ruïne te zien. Maar, er is wel een Romeinse weg die onder de grond nog altijd gewoon bestaat. Het is deze limesweg die langs de Oude Rijn regelmatig tevoorschijn komt als er aan een modern bouwproject wordt begonnen.