Eveline Verhoeve

ROMEINEN Medicus militaris

Bij elk Romeins legioen hoorde een aantal technische en administratieve diensten. Zo ook een medische staf. Deze bestond uit artsen, chirurgen en verpleegkundigen. De legerarts werd in goed Latijn medicus militaris genoemd.

Het Alphense fort is in de vroege Keizertijd gebouwd. Het dichtstbijzijnde legioen met een goede medische dienst lag in Nijmegen. Een aantal dagreizen verderop. Nu is het vrij zeker dat in alle castella wel medische hulp gegeven werd. Er was echter niet overal zoiets als een hospitaal.

In het Romeinse leger werd pas aan het einde van de Republiek een medische dienst ingesteld. Voorheen werden de militairen uiteraard ook verzorgd, maar minder systematisch en met wat minder medische kennis en meer kennis van de werking van planten en kruiden.

De huidige pijnstiller aspirine kenden de Romeinen bijvoorbeeld ook al, zij het niet onder de merknaam van Bayer. De werkzame stof in ons moderne pilletje zit namelijk ook in wilgenbast. Als je op een stukje wilgenbast kauwt, komt dit stofje vrij en verlicht zo pijn en koorts.

De medicus militaris was in geen geval een 'gewone' soldaat. Hij was behoorlijk opgeleid. Op z’n minst was hij getraind door een ervaren medicus. Zo’n praktijkopleiding duurde vier tot zes jaar. De medicus militaris behandelde de soldaten voor allerlei kwalen en kwaaltjes. Ook als er ongevallen waren, kwam de arts in actie.

In de medicijnkast van een Romeinse legerarts lagen veel planten en kruiden met een geneeskrachtige werking. Behalve wilgenbast tegen koorts en pijn werd bijvoorbeeld weegbree gebruikt tegen scheurbuik en spinrag om een wond te behandelen. Vaak werd een geneeskrachtige plant verwerkt tot zalf, drank of poeder. Veel van deze natuurlijke medicijnen worden nu nog steeds gebruikt onder de noemer huis-, tuin- en keukenmiddeltjes.

Als er schermutselingen aan de grens waren en er vielen gewonden, wist de medicus ook goed om te gaan met nare verwondingen. In zijn kit zaten onder meer een sterilisator, verbandmiddelen en een altaar om de hulp van de goden in te roepen. De medicus had in zijn dokterskistje ook de nodige zagen, messen, scalpels en andere metalen instrumenten voor als er geopereerd of geamputeerd moest worden. Een moderne arts zal, vaak tot zijn of haar verbazing, veel van het instrumentarium herkennen.

Deel 6 van een serie artikelen over het Romeinse verleden van Alphen aan den Rijn.


Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Heb je een nieuwtje? Whatsapp ons!
Stuur een nieuwsbericht in
Stuur een nieuwsbericht in

Meer nieuws

Politiek vandaag 17:15

Nieuw bestuur voor Stichting EDBA

Eind vorig jaar heeft de gemeenteraad besloten om EDBA en Alphen Marketing niet langer onder één paraplu te laten functioneren. De nieuwe bestuursleden van EDBA zijn Frank Ponsioen (voorzitter), Wilbert Lek (penningmeester) en Maria Molenaar (secretaris).

Romeinen vandaag 12:00

ROMEINEN Omwalling en poort

Rond het Alphense castellum lag vanaf het prille begin een omwalling. Deze werd snel aangelegd, zodat de legionairs binnen de muren aan de gebouwen in het fort konden werken. De omwalling bestond uit een houten bekisting gevuld met aarde en hierop een loopgang.

Advertorial Cultuur vandaag 10:12

ErfGoed van jou, ErfGoed voor jou

Kom geschiedenis ontdekken bij het Erfgoedcentrum Rijn en Venen. Erfgoedcentrum Rijn en Venen is een uniek samenwerkingsverband tussen het Gemeentearchief Alphen aan den Rijn en Bibliotheek Rijn en Venen.

Beleef Alphen gisteren 15:42

Beleef Alphen: skiƫn bij Ski & Snowboard Xperience

Deze zomer gaat Lars (25) voor Alphens elke week op stap. ''Ik licht één activiteit uit en schrijf uitgebreid over wat ik gedaan heb. Om te ervaren wat er kan, wat er doen is, maar vooral om te ontdekken wat er te beleven is in Alphen. Ik maak stadswandelingen, bezoek het Archeon, hang in de touwen bij het klimpark en nog veel meer!” Deze week: skiën bij Ski & Snowboard Xperience.

Wonen en bouwen gisteren 15:11

Het uitgestorven Rode Dorp in beeld

Leegstaande huizen, uitgestorven straten en ingegooide ramen. Een deel van het Rode Dorp ligt er verlaten bij door de sloop die in oktober van start gaat. Het doet sommigen zelfs denken aan een spookstad, zoals het Belgische plaatsje Doel. In deze fotoserie brengen we de situatie in beeld.